სამთო ველოსიპედი - იგივე მთის ველოსიპედი ან MTB - ერთადერთი ტიპია, რომელიც საქართველოს რელიეფს სრულად უმკლავდება - ბოტანიკურის ბილიკებიდან ბაკურიანისა და სვანეთის ტრეილებამდე. ეს გზამკვლევი თანმიმდევრობით გატარებთ ყველა გადაწყვეტილებაზე, რომელიც ყიდვამდე უნდა მიიღოთ: ამორტიზაციიდან და ბორბლის დიამეტრიდან ჩარჩოს ზომამდე და რეალურ ბიუჯეტამდე.
01
რა განასხვავებს სამთო ველოსიპედს
სამთო ველოსიპედი (MTB) სამი ელემენტით გამოირჩევა: ამორტიზაციის სისტემა, განიერი კბილიანი საბურავები და გაძლიერებული ჩარჩოს გეომეტრია. ეს სამი ერთად იძლევა კონტროლს იმ ზედაპირზე, სადაც გზის ველოსიპედი ან ურბანული ველოსიპედი უბრალოდ ვერ გადაადგილდება.
გეომეტრია აქ გადამწყვეტია და სწორედ ის განასხვავებს თანამედროვე ველოსიპედს ათი წლის წინანდელისგან. სამი რიცხვი განსაზღვრავს ქცევას: head angle (საჭის კუთხე), reach (ჰორიზონტალური მანძილი კარეტკიდან საჭის მილამდე) და stack (ვერტიკალური სიმაღლე). დამრეცი head angle დაშვებაზე მდგრადობას ზრდის, გრძელი reach კი სივრცეს და სტაბილურობას ამატებს.
საჭის კუთხე - რაც დამრეცია, მით მდგრადია დაშვებაზე
ორი სხივი საერთო წერტილიდან: 66 გრადუსი დამრეცი და 71 გრადუსი ციცაბო კუთხე მიწის ხაზთან.
02
Hardtail თუ Full Suspension
ეს პირველი და ყველაზე ძვირადღირებული გადაწყვეტილებაა. Hardtail-ს მხოლოდ წინა ამორტიზატორი აქვს; full suspension უკანა დემპფერსაც ამატებს.
პრაქტიკული წესი, რომელიც თითქმის ყოველთვის მუშაობს: ერთსა და იმავე ფასში hardtail უკეთესი კომპონენტებით მოდის. 3,000 ₾-იანი hardtail-ის გადაცემათა ჯგუფი და მუხრუჭები იმავე ფასის full suspension-ს აჯობებს, რადგან უკანა ამორტიზაციის მექანიზმი - ბერკეტები, საკისრები, დემპფერი - თავად ჯდება 1,000-1,500 ₾. ამიტომ 3,500 ₾-ს ქვემოთ hardtail თითქმის ყოველთვის სწორი არჩევანია.
ამორტიზაციის სვლა დისციპლინის მიხედვით
ჰორიზონტალური სვეტები: XC 100-120 მმ, trail 120-150 მმ, enduro 150-180 მმ წინა და უკანა ამორტიზაციისთვის.
კრიტერიუმი
Hardtail
Full Suspension
ფასის დიაპაზონი
1,200 - 6,000 ₾
3,500 - 20,000+ ₾
წონა
11 - 14 კგ
13 - 17 კგ
ეფექტურობა ასვლაზე
მაღალი - ენერგია არ იკარგება
საშუალო - ნაწილი დემპფერში იკარგება
კონტროლი დაშვებაზე
საშუალო
მაღალი
მოვლის ხარჯი წელიწადში
150 - 300 ₾
400 - 800 ₾ (დემპფერის სერვისი)
ვისთვის
დამწყები, XC, ბიუჯეტი
ენდურო, ტექნიკური ტრეილი, გამოცდილი
Hardtail და Full Suspension - პირდაპირი შედარება
03
ბორბლის ზომა: 27.5" თუ 29"
განსხვავება ფიზიკაშია და მას attack angle ჰქვია - კუთხე, რომლითაც ბორბალი დაბრკოლებას ხვდება. რაც დიდია დიამეტრი, მით მცირეა ეს კუთხე და მით ნაკლებ ენერგიას კარგავს ველოსიპედი ქვაზე ან ფესვზე გადასვლისას.
პრაქტიკული რჩევა: 175 სმ-ზე მაღალი ხართ და გრძელ დისტანციებზე გინდათ ტარება - 29". 170 სმ-ზე დაბალი ხართ ან ვიწრო, გრეხილი ბილიკები გიყვართ - 27.5", რომელიც სწრაფად რეაგირებს მოხვევაზე. შუალედში mullet კონფიგურაციაც არსებობს (წინ 29", უკან 27.5"), მაგრამ ის ძირითადად ენდურო კლასშია.
27.5" და 29" ერთსა და იმავე დაბრკოლებაზე, მასშტაბში
ორი ბორბალი რეალურ მასშტაბში ერთი და იმავე 150 მმ საფეხურთან; დიდი ბორბალი მას უფრო მცირე კუთხით ხვდება.
04
ჩარჩოს მასალა
ალუმინი - ფასისა და გამძლეობის საუკეთესო ბალანსი. 90% შემთხვევაში სწორი არჩევანია. დარტყმაზე იმატებს და, კარბონისგან განსხვავებით, მოულოდნელად არ ბზარავს.
კარბონი - 1-1.5 კგ-ით მსუბუქი და ვიბრაციას უკეთ შთანთქავს, მაგრამ 2-3-ჯერ ძვირი. აზრი აქვს მხოლოდ მაშინ, თუ სპორტულად ან შეჯიბრებაზე დარბიხართ. ქვის დარტყმა მისთვის საშიშია.
ფოლადი - მაქსიმალური კომფორტი და გაუთავებელი რესურსი, მაგრამ 2-3 კგ-ით მძიმე. ტურისტული და bikepacking მიმართულებით გვხვდება.
05
გადაცემათა ჯგუფი და მუხრუჭები
გადაცემათა ჯგუფი (groupset) განსაზღვრავს, რამდენად ზუსტად და უხმაუროდ გადაირთვება სიჩქარეები. Shimano-ს იერარქია: Altus → Acera → Alivio → Deore → SLX → XT → XTR. რეალური ხარისხობრივი ნახტომი Deore-დან იწყება - სწორედ აქედან ხდება გადართვა მკაფიო და საიმედო ტალახშიც. მანეტკები და გადამრთველები ცალკეც იცვლება, თუ აპგრეიდი გინდათ.
დღეს 1x სისტემა (ერთი წინა ვარსკვლავი) სტანდარტად იქცა - ნაკლები დეტალი, ნაკლები გაუმართაობა, მარტივი მართვა. 2x მხოლოდ მაშინ გჭირდებათ, თუ ძალიან ციცაბო ხანგრძლივ ასვლებზე დადიხართ დატვირთვით.
მუხრუჭები ის ადგილია, სადაც დაზოგვა ყველაზე ნაკლებად ღირს. ჰიდრავლიკური დისკური მუხრუჭი სველ ამინდში და გრძელ დაშვებაზე მექანიკურზე უკეთ მუშაობს და შესამჩნევად ნაკლებ ძალას მოითხოვს ხელისგან. საქართველოს მთიან რელიეფზე ეს უფრო უსაფრთხოების საკითხია, ვიდრე კომფორტის. სამუხრუჭე ხუნდები ცვეთადია და სეზონში 1-2-ჯერ იცვლება.
06
როგორ შევარჩიოთ ველოსიპედის ზომა
ველოსიპედის ჩარჩოს ზომა ყველაზე გავრცელებული და ყველაზე ძვირი შეცდომაა - ის ვერანაირი აპგრეიდით არ სწორდება. ჩარჩოს ზომა ტანის სიმაღლეზეა დამოკიდებული, მაგრამ საბოლოო შემოწმება ხელსაწყოს არ საჭიროებს: ჩარჩოზე ფეხზე დგომისას ბარძაყსა და ზედა მილს შორის 5-8 სმ დაშორება უნდა დარჩეს.
თუ ორ ზომას შორის ხართ: აქტიური, ტექნიკური ტარებისთვის აირჩიეთ პატარა (უფრო მოქნილია), გრძელი დისტანციისთვის - დიდი (უფრო მდგრადია). ღეროს შეცვლით შემდეგ ±20 მმ-ის დარეგულირება შესაძლებელია, ჩარჩოს ზომის შეცვლა კი - არა.
ჩარჩოს ზომა მხედრის სიმაღლის მიხედვით
ზოლოვანი სკალა: XS 150-160, S 160-170, M 170-178, L 178-186, XL 186+ სანტიმეტრი.
სიმაღლე
ჩარჩო
ინჩებში
რეკომენდებული ბორბალი
150 - 160 სმ
XS
13 - 14"
27.5"
160 - 170 სმ
S
15 - 16"
27.5" ან 29"
170 - 178 სმ
M
17 - 18"
29"
178 - 186 სმ
L
19 - 20"
29"
186 სმ-დან
XL
21"+
29"
MTB ჩარჩოს ზომები სიმაღლის მიხედვით
07
რამდენი დახარჯოთ
MTB-ის ბაზარზე ფასი პირდაპირ კომპონენტების ხარისხს ასახავს. ქვემოთ მოცემული დიაპაზონები რეალურ ქართულ ბაზარს ეყრდნობა, დღგ-ს და ოფიციალურ გარანტიას ითვალისწინებს.
ბიუჯეტი
რას მიიღებთ
ვისთვის
1,200 - 2,000 ₾
ალუმინის hardtail, Altus/Acera, მექანიკური ან ბაზისური ჰიდრავლიკური მუხრუჭები
საქართველოში ველოსიპედს ყველაზე ხშირად ფასით ეძებენ: „ველოსიპედები 300 ლარად", „ველოსიპედი იაფად". პასუხი პირდაპირი უნდა იყოს, რადგან არასწორი მოლოდინი ფულის დაკარგვას ნიშნავს.
300-600 ₾ - ამ ფასად ახალი ბრენდული სამთო ველოსიპედი არ არსებობს. ეს ბაზრობის ან მეორადის დიაპაზონია. ასეთ ველოსიპედს ჩვეულებრივ აქვს არარეგულირებადი ჩანგალი, უსახელო მუხრუჭები და ჩარჩო, რომლისთვისაც სათადარიგო ნაწილი არ იშოვება. პირველივე სერიოზული ბილიკის შემდეგ შეკეთება თავად ველოსიპედზე ძვირი გამოდის.
600-1,200 ₾ - ამ ფასში რეალურად შეგიძლიათ იყიდოთ ხარისხიანი საბავშვო ველოსიპედი ან მარტივი ურბანული ველოსიპედი ასფალტისთვის. სამთო ტარებისთვის კი ეს ჯერ კიდევ საზღვრის ქვემოთაა.
1,200 ₾-დან - აქ იწყება ალუმინის hardtail ბრენდული ჩანგლით და დისკური მუხრუჭებით, რომელსაც ბილიკზე გატანა უსაფრთხოდ შეიძლება. თუ ბიუჯეტი ამაზე დაბალია, უფრო სწორია იაფი MTB-ს ნაცვლად კარგი ურბანული ველოსიპედი აიღოთ - ის თავის საქმეს გააკეთებს, იაფი MTB კი ვერც ერთს.
09
გავრცელებული შეცდომები
„ზრდისთვის" დიდი ჩარჩო. ეს ერთადერთი პარამეტრია, რომელიც არ სწორდება. დიდი ველოსიპედი ნაკლებად კონტროლირებადია და ტრავმის რისკს ზრდის.
მექანიკური დისკური მუხრუჭები ბიუჯეტის დაზოგვის მიზნით. სამთო რელიეფზე გრძელ დაშვებაზე ხელი იღლება და დამუხრუჭების ძალა ეცემა. ჰიდრავლიკაზე გადასვლა შემდეგ 400-700 ₾ დაგიჯდებათ.
უსახელო ჩანგალი. თუ ჩანგელზე მწარმოებელი არ წერია, ის სავარაუდოდ არარეგულირებადია და 1-2 სეზონში დაკარგავს ფუნქციას. სათადარიგო ნაწილიც არ მოიძებნება.
საბურავის წნევის იგნორირება. MTB-სთვის სწორი დიაპაზონი 1.8-2.2 bar-ია. 3 bar-ზე ბილიკზე ჩაჭიდება ქრება, 1.5 bar-ზე ქვედა ობოდი ზიანდება.
full suspension მინიმალურ ბიუჯეტში. 3,500 ₾-ზე დაბლა უკანა დემპფერი ხარისხიანი ვერ იქნება და ჯამში hardtail-ზე უარესი ველოსიპედი გამოგდით.
10
სად ატაროთ საქართველოში
თბილისში ბოტანიკური ბაღის მიმდებარე ბილიკები და მთაწმინდის ტრეილები ყველაზე ხელმისაწვდომი დასაწყისია - ტექნიკური აღმართები და სწრაფი დაღმართები ცენტრიდან 20 წუთის სავალზეა. ლისისა და კუს ტბის მიმდებარე მარშრუტები უფრო რბილია და დამწყებისთვის უკეთესია.
თბილისს გარეთ ბაკურიანი ზაფხულში სრულფასოვან bike park-ად მუშაობს, სვანეთში კი მესტიის მიმდებარე ტრეილები - განსაკუთრებით ქორულდის ტბებისკენ - საერთაშორისო დონისაა. ორივე შემთხვევაში სრული ამორტიზაცია და dropper post რეალურ განსხვავებას ქმნის. მეტი მარშრუტი ჩვენს ბლოგშია.
11
მოვლა - რა და როდის
ყოველი გასვლის წინ: საბურავის წნევა (1.8-2.2 bar) და მუხრუჭების შემოწმება. 30 წამი.
ყოველ 200 კმ-ზე ან ტალახიანი გასვლის შემდეგ:ჯაჭვის გაწმენდა და შეზეთვა. ჯაჭვის ცვეთა კასეტასაც ანადგურებს.
ალუმინის hardtail 29 ინჩიანი ბორბლებით, Shimano Deore 1x გადაცემებით და ჰიდრავლიკური დისკური მუხრუჭებით, 2,000-3,000 ₾ დიაპაზონში. ეს კონფიგურაცია საკმარისად კარგია, რომ პირველი 2-3 წელი აპგრეიდი არ დაგჭირდეთ, და საკმარისად მარტივი, რომ მოვლა ძვირი არ დაგიჯდეთ.
შემიძლია სამთო ველოსიპედით ქალაქში ტარება?
დიახ, მაგრამ კბილიანი საბურავი ასფალტზე ხმაურიანია და ენერგიას ხარჯავს. თუ დროის უმეტესობას ქალაქში ატარებთ, უბრალოდ გამოიცვალეთ საბურავები უფრო გლუვზე - ეს 150-250 ₾ ჯდება და მკვეთრად ცვლის შეგრძნებას. ალტერნატივად განიხილეთ ურბანული ან გრეველ ველოსიპედი.
რა განსხვავებაა XC, Trail და Enduro ველოსიპედს შორის?
XC (cross-country) მსუბუქია და ასვლაზეა ორიენტირებული, ამორტიზაციის სვლა 100-120 მმ. Trail უნივერსალურია, 120-150 მმ - ეს არის კატეგორია, რომელიც მხედრების უმეტესობას სჭირდება. Enduro დაშვებაზეა გათვლილი, 150-180 მმ, და ასვლაზე შესამჩნევად მძიმეა.
ღირს თუ არა dropper post?
თუ ტექნიკურ ბილიკზე დადიხართ - დიახ, ეს ერთ-ერთი ყველაზე შესამჩნევი აპგრეიდია. საჯდომის ჩაშვება დაშვების წინ, ველოსიპედიდან ჩამოუსვლელად, კონტროლს არსებითად ცვლის. სწორ ასფალტზე ან მსუბუქ ბილიკზე მისი ღირებულება მინიმალურია.
რამდენი ხანი გაძლებს სამთო ველოსიპედი?
ალუმინის ჩარჩო რეგულარული მოვლით 10 წელზე მეტს ძლებს. ცვეთადი ნაწილები უფრო სწრაფად იცვლება: ჯაჭვი 2,000-3,000 კმ, კასეტა დაახლოებით 3 ჯაჭვზე, სამუხრუჭე ხუნდები სეზონში 1-2-ჯერ ინტენსიური ტარებისას.
რა უნდა შევამოწმო ყიდვის წინ?
ჩარჩოს ზომა (ყველაზე მნიშვნელოვანი), მუხრუჭების ტიპი - აუცილებლად ჰიდრავლიკური, გადაცემათა ჯგუფი - Deore ან ზემოთ, და ჩანგლის ბრენდი. სრული სია ამ გვერდის ჩეკლისტშია.
ალუმინი თუ კარბონი - რომელი ავირჩიო?
თუ ბიუჯეტი 6,000 ₾-ს ქვემოთაა, ალუმინი უეჭველად. კარბონი 1-1.5 კგ-ს დაზოგავს და ვიბრაციას უკეთ შთანთქავს, მაგრამ იმავე ფასში ალუმინის ველოსიპედს ბევრად უკეთესი კომპონენტები ექნება. კარბონს აზრი მხოლოდ სპორტულ დონეზე აქვს.
მთის ველოსიპედი და სამთო ველოსიპედი ერთი და იგივეა?
დიახ, ეს ერთი და იმავე ტიპის ორი ქართული სახელწოდებაა - ინგლისურად mountain bike, შემოკლებით MTB. ორივე აღნიშნავს ველოსიპედს ამორტიზაციით, განიერი კბილიანი საბურავებით და გაძლიერებული ჩარჩოთი, რომელიც ბილიკზე და არაასფალტზე ტარებისთვისაა განკუთვნილი.
შეიძლება 500 ლარად სამთო ველოსიპედის ყიდვა?
ახალი ბრენდული სამთო ველოსიპედი 500 ₾-ად არ არსებობს - ეს ბაზრობის ან მეორადის დიაპაზონია. ამ ფასად შეძენილ ველოსიპედს ჩვეულებრივ არარეგულირებადი ჩანგალი და უსახელო მუხრუჭები აქვს, სათადარიგო ნაწილი კი არ იშოვება. თუ ბიუჯეტი 500-900 ₾-ია, უფრო სწორია ურბანული ან საბავშვო ველოსიპედი აიღოთ.
შემიძლია სამთო ველოსიპედის განვადებით ყიდვა?
დიახ. TBC და BOG ბანკებით ხელმისაწვდომია 0% განვადება 3-დან 24 თვემდე. 3,000 ₾-იანი ველოსიპედი 12 თვეზე დაახლოებით 250 ₾/თვეში გამოდის, დამატებითი პროცენტის გარეშე.
